یک شنبه 5 آبان 1398
انواع مشارکت‌های عمومی وخصوصی (Public-Private Partnership)

انواع مشارکت‌های عمومی وخصوصی (Public-Private Partnership)

مشارکت‌های عمومی و خصوصی بسته به شرایط پروژه انواع مختلفی دارند.هر کدام از این انواع مشارکت‌ها با رعایت منافع بخش عمومی و خصوصی به دنبال ایجاد شرایط بهینه برای حداکثر ساختن کارایی پروژه می باشند. هر کدام از این مدل‌ها شامل مراحل مختلفی هستند که باعث قرارگرفتن پروژه در مسیر مناسب می‌شوند.

انواع مدل‌های مشارکت‌های عمومی و خصوصی

مشارکت‌های عمومی و خصوصی مورد استقبال دولت‌ها و بخش خصوصی در پروژه‌های بزرگ زیرساختی و خدماتی می‌باشند. بدیهی است هر یک از این پروژه‌های بزرگ شرایط متفاوتی در راستای  پیاده سازی اقدامات بخش عمومی و خصوصی در غالب مشارکت‌های عمومی و خصوصی را دارا باشند. مشارکت‌های عمومی و خصوصی طیف گسترده‌ای از مدل‌های مختلفی را شامل می‌شوند که متناسب با شرایط هر پروژه بوده و هر کدام از این مدل‌ها سهم بسزایی در پیشبرد اهداف پروژه دارند.

انواع مختلف مشارکت‌های عمومی و خصوصی

انواع مختلف PPP و سایر دسته بندی‌های موجود به تفاوت نگرش میان مولفان و سازمان‌ها باز ‌می‌گردد. اتحادیه اروپا در میان طیف گسترده‌ای از‌ این دسته بندی‌ها، پروژه‌های PPP  را به دو دسته سازمانی و قراردادی تقسیم می‌کند.

در PPP سازمانی، سهام بخش عمومی و خصوصی در اختیار یک نهاد سوم می‌باشد. مدیریت این نهاد معمولا بر عهده بخش خصوصی است. چارچوب‌های متفاوتی برای مدیریت این نهاد وجود دارد؛ ۱) می‌توان اکثریت سهام را به بخش عمومی اختصاص داد، ۲) برای بخش عمومی وخصوصی سهم یکسانی در نظر گرفت(۵۰_۵۰)،  ۳) بخش خصوصی می‌تواند اکثریت سهام را دارا باشد.

در PPP قراردادی، بخش‌های عمومی وخصوصی در کل قرارداد درگیر هستند؛ قراردادی که مسئولیت‌ها را مشخص می‌کند، حقوق و تعهدات هر بخش را تعیین می‌کند و سطح خدمات را برای یک برنامه سرمایه گذاری تامین می‌نماید. علاوه بر این، ممکن است قرارداد شامل قوانینی برای معاملات محتمل باشد و بایستی قوانینی از قبیل لغو سریع، جریمه، جبران و ... را در بر بگیرد.

دکتر آلن (Graham Allen[2001]) محقق برجسته در زمینه  PPP، این پروژه‌ها را به ۳ دسته تقسیم کرده است:

- پروژه‌های مستقل که صاحبان امتیاز تمام هزینه‌های مربوط به کاربر (پروژه‌های سه‌پی زیادی از قبیل بخش آب،جاده‌هاو...از این نوع اند.) را پوشش می‌دهند؛

- سرمایه گذاری مشترک که از نوع مشارکت‌های بخش عمومی است؛ با این حال صاحبان امتیاز مسولیت مستقیم پروژه را عهده دار هستند.

- خدمات به فروش رفته؛ خدماتی که در آن بخش عمومی، تنها تامین کننده منابع مالی می‌باشد و بهایی را  برای خدماتی که بخش خصوصی فراهم آورده است، پرداخت می‌کند.

بانک جهانی (World Bank) چهار نوع دسته‌بندی را برای سه‌پی مطرح می‌کند: مدیریت و قراردادهای اجاره، امتیاز، پروژه‌های جدید(green eld) و واگذاری. واگذاری فرایند کامل خصوصی سازی است و نباید یک مدل سه‌پی به شمار رود. با این اوصاف، مولفان واگذاری را فرمی از مشارکت‌های خصوصی در تدارک خدمات عمومی به شمار می‌آورند. این طبقه بندی برخی مواقع می‌تواند منجر به افزایش بدهی‌ها شود، با این حال تا به امروز فرم اصلی اکثر طبقه بندی‌ها به شمار می‌رود که صرف نظر از این طبقه بندی‌ها به صورت گسترده‌ مرتبط با ساختار قرارداد استفاده می‌شود.

انواع مدل‌های مشارکت‌های عمومی و خصوصی

Build Operate Transfer (BOT)

یکی از رایج‌ترین توافق‌نامه‌های PPP است که در برخی موارد به عنوان یک توافق‌نامه خصوصی سازی نیز برداشت شده است. در این توافق‌نامه، دولت امتیاز ساخت و بهره‌برداری را به یک شرکت خصوصی واگذار می‌کند. این امتیاز برای یک دوره از پیش‌تعیین شده اعطا می‌شود. پس از پایان دوره، این امتیاز توسط دولت پس‌گرفته می‌شود. انعطاف‌پذیری موجود دراین مدل اختیارات بخش خصوصی در اجرا و  برنامه ریزی طبق توافق می‌باشد.

 Build Own Operate (BOO)

دولت امتیاز تأمین مالی، طراحی، ساخت، بهره برداری و نگهداری از یک پروژه را به یک نهاد خصوصی اعطا می‌نماید که از مالکیت پروژه محافظت می‌کند. در این مدل نهاد خصوصی ملزم به واگذاری تسهیلات به دولت نیست.

Build Own Operate Transfer (BOOT)

همان‌طور که از نام این مدل مشخص است، دولت این پروژه را به بخش خصوصی واگذار می‌کند تا موارد زیر را اجرا نماید:

-طراحی و ساخت پروژه، مالکیت و بهره‌برداری از پروژه، انتقال به دولت یا بخش خصوصی.

-بهره‌برداری از پروژه تکمیل شده باید برای مدت زمانی خاص که در توافق نامه آمده است اجرا و در نهایت باید به دولت منتقل شود. انتقال به دولت یا شریک خصوصی براساس مبلغ از  قبل توافق شده یا قیمت بازار است.

 Design-Build (DB)

در این پروژه، توسط دولت قراردادی با بخش خصوصی به منظور طراحی و ساخت تاسیسات بر اساس الزامات تعیین‌شده منعقد می‌شود. در اینتوافق، دولت مسئولیت‌های لازم را برای اجرای عملیات و نگهداری از تاسیسات اعلام می‌کند. این مدل همچنین به عنوان Build - Transfer (BT)  نیز شناخته می‌شود.

 Buy Build Operate (BBO)

دولت تاسیسات را به مشاغل خصوصی واگذار می‌کند. بخش خصوصی این تاسیسات را بازسازی و  سپس از آن بهره‌برداری می‌کنند.

Design Build Operate(DBO)  

طبق قرارداد، بخش خصوصی تاسیسات عمومی را طراحی، ایجاد و اداره می‌کند اما بخش عمومی مالکیت قانونی آن را حفظ می‌نماید.

Design-Build-Maintain (DBM)

این مدل شبیه به Design Build است به جز اینکه بخش خصوصی در کنار بخش عمومی از تاسیسات نگهداری می‌کند. بخش عمومی مسئولیت بهره برداری را بر عهده دارد.

Build-Develop-Operate (BDO)

بنگاه خصوصی تاسیسات عمومی را خریداری می‌کند، آن را با منابع خود نوسازی می‌کند و سپس از طریق یک قرارداد دولتی آن را اداره می‌کند.

Build-Own-Lease-Transfer (BOLT)

دولت حق تأمین بودجه و ساختن پروژه‌هایی كه پس از آن به دولت اجاره داده می‌شوند را برای مدت و زمان توافق شده اعطا می‌نماید. این تاسیسات توسط دولت اداره می‌شود. در پایان دوره توافق شده، این پروژه به دولت واگذار می‌شود.

Contract Add and Operate (CAO)

مطابق  این توافق نامه، توسعه دهنده (بخش خصوصی)، تأسیسات زیر ساختی را گسترش داده و آن را از دولت اجاره می‌کند. این کار در یک دوره زمانی توافق شده انجام می‌شود. ممکن است در این مدل توسعه دهنده (بخش خصوصی) پروژه به دولت منتقل نماید.

 Develop Operate and Transfer (DOT)

مطابق توافق نامه قراردادی DOT به توسعه دهنده (بخش خصوصی) شرایط مطلوبی برای ساخت پروژه زیرساختی به همراه حق توسعه ملک مجاور با همان شرایط اعطا می‌شود. از این رو، توسعه دهنده (بخش خصوصی) مجاز است از مزایایی که با سرمایه گذاری ایجاد می‌شود، بهره ببرد چرا که این سرمایه گذاری با ارزش افزوده همراه است.

 Rehabilitate Operate and Transfer (ROT)

در مورد ROT، بخش خصوصی مجاز است فعالیت‌های بازسازی، بهره برداری و نگهداری از تأسیسات موجود را انجام دهد. این فعالیت‌ها برای مدت زمانی مشخص انجام می‌شوند. پس از این مدت امتیاز  به دولت منتقل می‌شود. ROT را می‌توان برای خرید تاسیسات موجود در خارج از کشور برای بازسازی، نصب و سایر موارد استفاده کرد. در این مدل بهره برداری از جانب کشور میزبان انجام می‌شود.

 Rehabilitate Own and Operate (ROO)

در این مدل، تاسیسات موجود به بخش خصوصی واگذار می‌شوند تا بازسازی را انجام دهد. پس از اتمام کار، بهره برداری توسط نهاد خصوصی و بدون محدودیت در زمان یا مالکیت انجام می‌شود. تا زمان انحلال فرانشیز، این تاسیسات باید به صورت مستمر بهره برداری شوند.

Lease Renovate Operate and Transfer (LROT)

در این مدل، زیرساخت‌های موجود برای یک دوره زمانی خاص به بخش خصوصی واگذار می‌شوند. این کار برای بازسازی و بهره برداری طی یک دوره زمانی خاص ترتیب داده می‌شود. این عملیات به شرطی انجام می‌شود که تسهیلات خصوصی، هزینه‌های مورد توافق را در ازای توافق نامه طرفین و همچنین انتقال زیرساخت‌ها به دولت بازپرداخت نماید.

Design-Build-Operate (DBO)

در مورد DBO، طراحی و ساخت تاسیسات به صورت کامل(TurnKey) اجرا می‌شود. پس از تکمیل، این  تاسیسات به بخش دولتی منتقل می‌شوند اما بخش خصوصی برای مدت زمان مشخصی تاسیسات را اداره می‌کند. از DBO می‌توان به عنوان Build Transfer Operate (BTO) نیز یاد کرد.

Design-Build-Finance-Operate/Maintain (DBFO, DBFM or DBFO/M)

توافق نامه قراردادی طبق این معیارها باعث می‌شود بخش خصوصی موارد طراحی، ساخت‌وساز، دارایی، مالی، سرمایه گذاری، بهره برداری و نگهداری از تاسیسات جدید را انجام دهد. این اقدامات برای یک دوره خاص یا به صورت بلند مدت اجاره  داده می‌شوند. پس از اتمام زمان اجاره نامه، تاسیسات به بخش دولتی بازگردانده می شود.  DBFO/Mدر بسیاری از کشورها به عنوان ترکیبی از BOO و BOOT انتخاب شده است.

TurnKey: به انجام تمامی مراحل پروژه تا لحظه تحویل کلید به مالک را اتلاق می‌شود.

منبع: همیار مشاور نویان

پدیدآورنده: محمدجواد گنجی ارجنکی

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی :

:.:نظرات کاربران:.:

کد امنیتی