دوشنبه 2 تیر 1399
تفاوت‌های میان مشارکت‌های عمومی و خصوصی ( خصوصی‌سازی و برون‌سپاری )

تفاوت‌های میان مشارکت‌های عمومی و خصوصی ( خصوصی‌سازی و برون‌سپاری )

مشارکت‌های عمومی و خصوصی امروزه در جهان به عنوان ابزاری کارآمد در پیش‌برد شراکت‌های راهبردی شناخته می‌شوند. بدیهی است که شناخت هرچه بهتر این نوع از مشارکت‌ها و شناسایی تفاوت‌های آن‌ها با خصوصی‌سازی و برون‌سپاری امری لازم و حیاتی به شمار می‌رود. در این مقاله به تفاوت مشارکت‌های عمومی و خصوصی، خصوصی سازی و برون سپاری از منظر صاحب نظران و پارامترهای کلیدی هر کدام از این مشارکت‌های راهبردی می‌پردازیم.

مشارکت‌های عمومی و خصوصی امروزه در سراسر جهان به عنوان طیف گسترده‌ای از شراکت‌های راهبردی از سوی صاحب نظران و متخصصان این حوزه شناخته می‌شوند. مشارکت‌های عمومی و خصوصی در کشورهای توسعه یافته دارای جایگاهی ویژه در امر توسعه خدمات و تاسیسات زیرساختی بوده و در کشورهای در حال توسعه به سرعت به عنوان شاخص‌ترین مدل مشارکت‌های استراتژیک در حال گسترش می‌باشند. شراکت‌های راهبردی علاوه بر مشارکت‌های عمومی و خصوصی شامل موارد بسیاری از جمله خصوصی سازی و برون سپاری نیز می‌شوند.

نویان تیم در این مقاله به دنبال ارائه تفاوت‌های میان مشارکت‌های عمومی و خصوصی، خصوصی سازی و برون سپاری است.

اغلب توسعه توافقات PPP به عنوان فرایند خصوصی‌سازی برداشت می‌شود. در این مقاله خصوصی سازی به مشارکت بخش خصوصی در تامین خدمات عمومی اشاره می‌شود. در واقع، ماهیت فرایندهای خصوصی سازی از پروژه‌های PPP کاملا مجزاست. در فرایندهای خصوصی‌سازی همانند آنچه در پروژه‌ British Airport Authority رخ می‌دهد، نهایتا انتقال مالکیت دارایی‌ها صورت گرفته و دولت دارایی‌هایش را به فروش می‌رساند. در پروژه‌های PPP   مالکیت عمومی باقی می‌ماند یا  مالکیت در پایان قرارداد به حالت اولیه بر می ‌گردد. به عنوان مثال، فرودگاه‌های استرالیا و آرژانتین به طور کامل خصوصی نشدند، اما در عوض، صاحب‌امتیاز قرارداد اجاره با مدت زمان ثابت را امضا می‌کند.

مدل‌های 3p برای مشارکت بخش خصوصی در تامین زیرساخت به کار گرفته می‌شوند که با ساختار خصوصی سازی متفاوت است. در گذشته بخش خصوصی تنها ریسک ذاتی ساخت‌وساز زیرساخت‌ها را بر عهده می‌گرفت. قراردادهای بخش عمومی شامل خدمات از پیش تعیین شده‌ای هستند که کاملا مشخص بوده و بخش خصوصی مسئول دستیابی به خروجی‌های مطابق با مشخصات قراردادها می‌باشد. این رویکرد به صورت کامل از گزینه‌ قراردادهای PPP متمایز است.

رویکرد این تمایز را می‌توان در چشم انداز تسهیم ریسک مشاهده نمود. در پروژه‌های PPP تخصیص ریسک بسیار پیچیده است. در قرارداد فعالیت‌های عمومی تمامی ریسک‌ها از طریق بخش عمومی  تقبل می‌شوند(به جز ریسک ساخت‌وساز). در خصوصی سازی، بخش خصوصی  تقریبا تمام ریسک را متقبل می‌شود. در حالی که  معمولا در پروژه‌های PPP ریسک میان هر دو بخش تسهیم می‌شود که به صورت ایده‌آل بخش خصوصی باید ریسک قابل توجهی را تقبل نماید. عمدتاً ریسک درگیر(risk exposure) بایستی برای بخش خصوصی‌ شبیه سازی شود تا راهکارهای نوآورانه وکارآمد را در پی داشته باشد.

تفاوت میان مدل‌های PPP با خصوصی سازی و برون سپاری

مدل‌های PPP ، حد وسط میان مالکیت کاملا عمومی و کاملا خصوصی (خصوصی‌سازی) و تامین خدمات هستند. خصوصی سازی به طور معمول، مستلزم خروج دولت به نفع بازار و مبتنی بر عملیات است در حالیکه دولت تعهدات اجراکننده مدل‌های سه‌پی را پیگیری می‌کند.

مدل‌های مشارکت‌های عمومی و خصوصی در برابر خصوصی سازی

تفاوت‌های مهم میان مدل‌های PPP و خصوصی سازی عبارتند از:

-مدل‌های PPP عموما فقط حق استفاده از دارایی‌ها را دارند و حق فروش یا انتقال مالکیت دارایی‌های فیزیکی را نخواهند داشت.

-در مدل‌های PPP، مسئولیت تامین برخی از خدمات با بخش عمومی است و که شامل قراردادی با ضوابط و قوانین مشخص میان بخش عمومی و بخش خصوصی می‌باشد و بخش خصوصی تامین خدمات را برعهده دارد. یک قرارداد PPP مناسب به دولت کمک می‌کند تا نظارت و کنترل خود را بر تمام پارامترهای کلیدی عملکرد حفظ کند و مبلغی را نسبت به خدمات تامین شده، پرداخت می‌نماید. در حالیکه، خصوصی سازی معمولا به معنای انتقال مسئولیت بدون واسطه برای ارائه خدمات به ارائه دهنده خصوصی است.

-در مدل‌های PPP ، اگر بخش خصوصی به عنوان تامین کننده نهایی خدمات از پروژه خارج شود یا اینکه پس از طی دوره اعطای امتیاز، دارایی به دولت برگردانده شود، دولت نقش مهمی را به عنوان خریدار خدمات ایفا می‌کند. بنابراین، به نظر می‌رسد که تعامل مداوم دولت با اجراکننده مدل‌های PPP بر خلاف خصوصی‌سازی است. در خصوصی سازی تعامل مداوم پس از فرایند خصوصی‌سازی دارایی‌ها، متوقف می‌شود.

-قراردادهای PPPدارای محدوده زمانی است(معمولاً ۳۰-۱۵ سال) اما در خصوصی سازی این محدوده زمانی وجود ندارد. خصوصی سازی معمولاً مستلزم خروج دولت به نفع بازار برای مدت نامعین است.

-برنامه ریزی عمومی بخش مهمی از ابعاد مدل‌های PPP را شامل می‌شود. به عنوان مثال، برآورد شده بود که سرمایه گذاری در زیرساخت‌های مورد نیاز در هند در دوره برنامه دوازدهم (۲۰۱۷-۲۰۱۴) حدود ۱ تریلیون دلار باشد که تقریبا نیمی از آن باید به‌طور عمده ازطریق بخش خصوصی به عنوان مدل‌های PPP تهیه شوند. این نوع برنامه ریزی‌های عمومی بندرت با فرایند خصوصی سازی تشابه دارد.

نویان‌تیم در ادامه از تفاوت بین PPP و خصوصی سازی را از منظر دکتر آزبورن (Stephen Osborne) را مورد بررسی قرار می‌دهد.

۱. مقررات سازمانی
خصوصی سازی دارای ساختاری مبتنی بر ارتباط با یک عامل اصلی است؛ در حالی که PPP یک مشارکت مبتنی بر اعتماد و همکاری متقابل می‌باشد.

۲. تمرکز بر  اهداف
ایده اصلی خصوصی سازی، بهبود بهره وری، دسترسی آسان و ارزان به خدمات است اما  PPP بر کارآیی، هم افزایی و کیفیت خدمات تمرکز دارد.

۳. عوامل موفقیت
خصوصی سازی برای پاسخ به یک  نیاز آشکار ایجاد می‌شود، این نیاز به خروجی مطلوب، تعریف یک پروژه مشخص، روند مناسب و سایر موارد بستگی دارد. در حالیکه  PPP متکی به درهم آمیختگی اهداف و روندهای تعیین شده برای تعامل مناسب است.

۴- نوع مدیریت
خصوصی سازی مدیریت یک پروژه در قالب ویژگی‌های مشخص است. وقتی پارامترهای پروژه به وضوح تعریف شوند، خصوصی سازی نسبت به PPP ترجیح داده می‌شود.PPP مدیریت فرایندی با اهداف مشترک و روابط جهت دار است و در مواردی که ایده روشن، خدمات مورد نیاز یا سیاست تعیین شده‌ای وجود نداشته باشد، توصیه می‌شود. این پارامترها باید با استفاده از دانش‌ مختلف از بخش‌های عمومی و خصوصی تعریف شوند.

۵- اصول ارتباط
شفافیت قرارداد از اصول اساسی در ارتباطات بین بخش‌ها به شمار می‌رود که در خصوصی سازی نیز صدق می‌کند؛ در حالی که اعتماد متقابل محور اصلی PPP بین عوامل دولتی و خصوصی است.

تفاوت 3p و برون سپاری

مدل‌های PPP در مشارکت با بیش از یک بخش خصوصی برای ارائه کالاها یا خدمات تحت یک تجارت رایج هستند. میزان تمرکز بر قراردادهای بلندمدت و ساختار اجرایی پروژه )مانند Design-Build-Finance-Operate-Transfer) و تامین اعتبار از طریق بخش دولتی و یا هزینه کاربری، متناسب با انواع مدل‌های PPP صورت می‌گیرد. شریک بخش خصوصی باید کلیه منابع مدیریتی، مالی و فنی مورد نیاز برای دستیابی به استانداردهای لازم را تأمین نماید. بخش عمومی بابت ارائه این خدمات توسط شریک بخش خصوصی در مقاطع مشخصی پرداخت‌هایی را انجام می‌دهد. این در صورتی است که بخش خصوصی نیز باید ریسک دستیابی به انواع خدمات را تقبل کند. مشاهده می‌شود که بخش خصوصی در مقایسه با برون سپاری، در مدل‌های PPP ریسک بیشتری را متحمل می‌شود.

منبع:همیار مشاور نویان

پدیدآورنده: دکتر رحمن عابدین‌زاده نیاسر، محمد جواد گنجی ارجنکی

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی :

:.:نظرات کاربران:.:

کد امنیتی