دوشنبه 2 تیر 1399
مدیریت قرارداد در 3P

مدیریت قرارداد در 3P

در این مقاله به دنبال ارائه مفهوم مدیریت قرارداد در مشارکت‌های عمومی و خصوصی، علل و عوامل مرتبط با آن هستیم و با ارائه چارچوبی از مراحل مقدماتی مدیریت قرارداد در مشارکت‌های عمومی و خصوصی، یکی از اصلی‌ترین مراحل مشارکت‌های عمومی و خصوصی را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

مدیریت قرارداد در سه‌پی را می‌توان به عنوان مجموعه‌ای از تعهدات تعریف شده در قرارداد دانست که هر دو طرف (بخش عمومی و خصوصی) باید درمورد آن توافق داشته باشند. همچنین مدیریت قرارداد، ابزاری برای دستیابی به توقعات طرفین در رابطه با اجرای کامل اهداف عرضه، تامین زیرساخت، ساخت‌وساز یا خدمات می‌باشد.

مرحله مدیریت قرارداد اهمیت زیادی دارد زیرا عمدتا اجرای قرارداد در این مرحله، (به عنوان مثال، تأسیس زیرساخت) در تعامل با کاربر یا مشتری می‌باشد و همه چیز از قبل به صورت برنامه ریزی شده و طراحی شده ایجاد و در این مرحله از پروژه تکمیل می‌گردد. مدیریت قرارداد یکی از پاشنه آشیل‌های بسیاری از پروژه‌های عمومی بوده است. به طور ویژه، هزینه‌ها و مهلت‌های قرارداد مربوط به کارهای ساختمانی اغلب تا حد زیادی برطرف شده است و در پروژه‌های سه‌پی، بازنگری‌های سیستماتیک در محیط غیر رقابتی با ترویج اطلاعات نامتقارن، خسارت به منافع عمومی و با تحمیل  بیشترین بار اجرایی بر دولت و با تغییر ماتریس ریسک رخ داده است.

در دورنمای یک چرخه عمر پروژه به ویژه پروژه‌هایی که با استفاده از مدل‌های تدارک قراردادی فعالیت‌های عمومی(Conventional Public Works) انجام شده‌اند، گاهی اوقات واقعیت با آنچه مورد انتظار است، اختلاف بسیاری  دارد؛ زیرا به طور کلی، مرحله عملیات و مدیریت (در یک قرارداد) ایجاد نشده است، بنابراین مقامات دولتی به این مرحله به اندازه کافی توجه نمی‌کنند و قادر به ارزیابی پیامدهای مالی و مدیریتی آن نیستند و این عدم ارزیابی دقیق  منجر به قرار گرفتن سازه‌های عمومی یا امکانات و زیرساخت‌ها در وضعیت نامناسبی می‌شود.

 در مورد تدارکات سه‌پی (Procurement PPP)، الزامات و مراحل مدیریت قرارداد به ندرت در اسناد مناقصه وضع می‌شوند و معمولا نهادهای دولتی منابع و مهارت‌های لازم برای تهیه و مدیریت یک قرارداد مناسب را ندارند. علاوه بر این، در برخی از کشورها نیز مسائل فرهنگی و عملیاتی وجود دارد (به عنوان مثال، سیستم قضایی) که مدیریت یک قرارداد کارآمد مانند اثر بخشی در استفاده از جریمه را با برخی دشواری‌ها روبرو می‌سازند.

مدیریت کارآمد باید در اسرع وقت، خصوصا در مرحله تدارک، آماده شود تا پروژه را به طور کلی به درک مناسبی از مراحل مختلف چرخه عمر برساند. اگرچه مدیریت قرارداد به طور رسمی با امضای قرارداد آغاز می‌شود اما در مرحله آماده سازی اسناد مناقصه، باید استراتژی مدیریت قرارداد از جمله پیش بینی تعهدات طرف‌های عمومی و خصوصی در اجرای پروژه مورد موشکافی قرار گیرد.

 شکل زیر مرحله اولیه مدیریت قرارداد را نشان می‌دهد. مأموریت مدیریت قرارداد با توجه به مراحل چرخه عمر متغیر است، هرچند این مراحل سعی دارند به اهداف مشابهی دست یابند. به عنوان مثال در مورد اجرای نظارت، اگر پروژه در مرحله مربوط به ساخت و ساز یا عملیات و تعمیر و نگهداری خدمات یا زیرساخت باشد، حالت‌های متفاوتی خواهد داشت.

مشخصات و اهداف مدیریت قرارداد PPP

مدیریت قرارداد یک فعالیت چند بعدی است که ابعاد فنی، مالی و حقوقی را پوشش می‌دهد تا منابع مربوطه را مصرف کنند. وجود ساختارهای متداخل که امکان مدیریت چندین قرارداد زیرساختی را در بخش‌های مختلف فراهم می‌کند، می‌تواند یک گزینه موثر باشد (مثلا شرکت‌های Victoria در استرالیا یا زیرساخت Ontario در کانادا(.

علاوه بر این، پیش از برگزاری مناقصه برای پروژه، باید اطمینان حاصل شود که منابع مالی کافی وجود دارد که اجازه استخدام کارکنان تخصصی و با تجربه در مدیریت ارتباطات با شرکای عمومی و خصوصی را می‌دهد. به ویژه، مراحل اولیه (ساخت‌وساز و صدور گواهینامه یا راه اندازی)، شامل مصرف بالای منابع می‌شود. در این زمینه، این نکته حائز اهمیت  است که مقامات دولتی توانایی تضمین دوام کارکنان اصلی استخدام شده خود را دارا باشند و دانش فنی خاص و رو به رشد (منحنی یادگیری) را به عنوان عامل پیش برنده پروژه فراهم آورند.

 استمرار تیم مدیریت قرارداد در رابطه با مدیریت دانش و مدیریت ارتباطات مشارکت، ابعاد مهمی در مدیریت قرارداد به شمار می‌روند. با این حال، مدیریت قرارداد باید خودگردان و مستقل از نظارت فنی پروژه، با تمرکز موکد بر پذیرش قرارداد باشد.

 مدیر قرارداد باید از تردید، سازگاری یا اصلاح قرارداد جلوگیری کند. در مقابل، مدیر قرارداد همیشه باید در نظر داشته باشد که قرارداد، تعادلی است که پس از یک روند مناقصه دقیق به دست آمده و گاهی اوقات از یک فرایند بازنگری حاصل می‌شود. هرگونه ساده سازی یا انطباق قوانین قراردادی توسط مدیریت قرارداد می‌تواند این تعادل را تحت تاثیر قرار دهد.

علاوه بر این، تغییر قرارداد اولیه در برخی کشورها (که به قانون اداری درون قاره‌ای ادامه می‌دهند) ممنوع است (به عنوان کشورهای فرانسه یا ایتالیا(. به طور خلاصه، مدیر قرارداد باید با متن و محتوای قرارداد آشنا باشد و از  مطالعات ضمنی (تصادفی) پرهیز نماید که به این معنا نیست که قراردادها تغییر ناپذیر هستند. در واقع، قراردادهای سه‌پی که قراردادهای طولانی مدت (و ناقص) هستند با تغییر و بازبینی دوره‌ای تعریف می‌شوند.

 با این حال، جایگاه مناسب برای رسیدگی به چنین تغییراتی وجود دارد و نقش مدیر قرارداد دامن زدن به این تغییرات نمی‌باشد (حداقل برای انجام کارهای غیر منطقی). یک مسئله بسیار مهم این است که برنامه کنترل پروژه توسط مدیریت قرارداد مدیریت نمی‌شود و این پروژه صرف نظر از کوتاهی احتمالی مدیر قرارداد (ایالتی) به پیش می‌رود.

دو بعد اساسی  در مدیریت قرارداد مربوط به مدیریت ریسک و توسعه برنامه مدیریت قراردادها است. مدیریت ریسک باید حین اجرای قرارداد تخصیص ریسک را به درستی تضمین نماید و ارزش پول (Value for Money ) هر پروژه را به گونه ای در بر‌‌گیرد که امکان تغییر ماتریس ریسک اولیه (مناقصه عمومی) به نفع شرکای خصوصی وجود نداشته باشد.

 توسعه برنامه مدیریت قرارداد، که راهنمای اجرای قرارداد اطلاق می شود، نقش و مسئولیت هر بخش‌ و منابع لازم را مشخص می‌کند. این راهنما قابلیت اینکه شریک عمومی از توافق قرارداد اطمینان حاصل کند  را فراهم می‌آورد. این راهبرد برای طرفین (نهادهای دولتی و خصوصی) مرتبط با انجام فعالیت‌های مختلف جهت توسعه پروژه سه‌پی در مرحله اجرایی قرارداد است.

توجه داشته باشید که نیاز به مدیریت قرارداد نه تنها ناشی از عدم امکان نوشتن قراردادهای جامع و کامل است بلکه ناشی از ناکارآمدی شرکا (عمومی و خصوصی) نیز می‌باشد. بنابراین، مسائلی (مرتبط با نگرش‌ها و رفتارها) وجود دارد که با وجود مطابقت با متن قرارداد نباید در قرارداد تعریف شود. جایگاه مناسب برای رسیدگی به این مسائل باید به عنوان راهنمای دستیابی به قرارداد باشد. این سند، زمانی که قرارداد سه‌پی امضا شد (برای شروع ساخت یا توسعه پروژه) باید تأیید شود و به اجرا درآید و همانطور که در بالا ذکر شد، شروع آن باید برطبق اسناد مناقصه صورت پذیرد و در مدت چرخه عمر پروژه مورد ارزیابی قرار گیرد تا از تعارض میان طرفین قرارداد جلوگیری شود. با این وجود، سایر اسناد به عنوان مثال، رابطه بین شرکا (مثلا قرارداد همکاری) می‌توانند توسط طرفین قرارداد امضا شوند.

اهداف متعددی در مدیریت قرارداد پروژه‌های سه‌پی وجود دارد. به طور سیستماتیک، فعالیت مدیریت قرارداد با هدف اطمینان از انطباق با شرایط قرارداد و دفاع از ثبات آن و در نتیجه، تضمین اجرای اهداف پروژه و حفاظت از منافع عمومی است. مدیریت قرارداد همچنین به دنبال حفظ روابط سازنده و سالم با شرکای خصوصی، حفاظت از موقعیت شریک عمومی، دفاع از پایداری مشارکت و حفظ حقوق بخش ثالث است. همانطور که ذکر شد، مدیریت مناسب ریسک در حین اجرای قرارداد، با توجه به آنچه در ماتریس اولیه ریسک ایجاد شده است، شرایط لازم برای دستیابی به این اهداف را فراهم می‌آورد.

در نهایت، باید توجه داشت که مدیریت قرارداد قصد ندارد امکان وجود یک تنظیم کننده را جایگزین تنظیم قرارداد کند. اگر مدیر قرارداد ذاتا تمایل به منافع شرکای عمومی داشته باشد، تنظیم کننده باید به عنوان یک داور عمل کند و چنانچه ماموریتش دفاع از منافع عمومی است، باید بی طرفانه از آن محافظت نماید؛ بدون اینکه "به نفع" شریک عمومی یا شریک خصوصی باشد.

این واقعیت به ویژه مرتبط با مرحله بازنگری است زیرا مدیریت قرارداد برای جلوگیری از بازنگری و یا تخصیص اطلاعات بیشتر به شریک عمومی و قرار دادن آن در جایگاه بهتر در معامله با بخش خصوصی (کاهش اطلاعات معمولا نامتقارن) بسیار مهم است.

برعکس، تنظیم کننده (Regultor) (در صورت وجود) در فرایند بازنگری خود، داوری و تضمین می‌نماید که از منافع عمومی با حمایت از شفافیت، مشارکت و انصاف و اطمینان از پاسخگویی و حق صدور نظرات شرکا، محافظت می‌شود.

منبع: همیار مشاور نویان

پدیدآورنده: محمد جواد گنجی ارجنکی

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی :

:.:نظرات کاربران:.:

کد امنیتی