سه شنبه 8 بهمن 1398
مزایای مشارکت‌های عمومی و خصوصی (بخش اول)

مزایای مشارکت‌های عمومی و خصوصی (بخش اول)

در این مقاله به دنبال ارائه مزایای مشارکت‌های عمومی و خصوصی به عنوان یکی از مدل‌های شراکت‌های استراتژیک هستیم. از آنجا که در شراکت‌های راهبردی مزایای طرح در ابتدا توسط بخش عمومی و خصوصی بررسی می‌شود لذا اطمینان یافتن از مزایای مشارکت‌های عمومی و خصوصی ضروری خواهد بود. در این مقاله نویان‌تیم مزایای استفاده از مشارکت‌های عمومی و خصوصی را در ابعاد مختلفی از جمله مدت زمان قرارداد، تامین مالی و سایر موارد بررسی می‌کند.

مزیت استفاده از مدل مشارکت‌های عمومی و خصوصی

مشارکت‌های عمومی و خصوصی، منافع بخش عمومی و خصوصی را تحقق می‌بخشد. در واقع هر بخش نگرانی‌های متفاوتی دارد. نگرانی بخش خصوصی پیشبرد سود است که به سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر مرتبط می‌باشد و پیاده‌سازی اهداف کسب‌وکار را پیگیری می‌کند. نگرانی‌های بخش عمومی پیچیده‌تر هستند که شامل مواردی از قبیل پیشبرد قوانین، مقررات و اختیارات، عقاید سیاسی، تصمیم‌گیری دموکراتیک، به حداقل رساندن ریسک و به حداکثر رساندن ارزش اجتماعی از جمله نگرانی‌های عمومی می‌باشند.

خروجی این مدل تدارک (Procurement Model) یک ارزش افزوده دوگانه است به این دلیل که شریک خصوصی سود خود را دریافت می‌کند و شریک عمومی هزینه‌های توسعه زیر ساخت‌ها و مدیریت خدمات عمومی را کاهش می‌دهد. به منظور افزایش محدودیت‌های مالی در بخش عمومی و جلوگیری از کاهش کیفیت خدمات، دولت به توانایی‌های بخش خصوصی و قابلیت تامین مالی شرکای خصوصی مشتاق است. به خصوص در پروژه‌هایی که نیازمند سرمایه‌گذاری‌های عظیمی هستند؛ همچون جاده‌ها، سدها، راه آهن یا بنادر.

همچنین سه‌پی امکان تصویب لایحه برای افزایش زمان را می‌دهد. هنگامی که درآمد کاربران برای پوشش سرمایه گذاری و هزینه عملیاتی کافی است، به سرمایه گذاری دیگری از جانب دولت نیاز نیست. این نمونه را می توان در خرده فروشی سیستم‌های آب یافت.

در سایر نمونه‌ها، برای مثال ،"عوارض سایه"((Shadow Tolls آزاد راه‌ها، دولت بهایی را حین قرارداد به صاحب امتیاز می‌پردازد. علیرغم کمبود اسناد غیر قابل انکار در مورد سود بخش خصوصی در خصوص مدیریت خدمات و فعالیت‌های عمومی، توافق می‌شود که احتمال هزینه مازاد و هزینه تاخیر در مدیریت بخش خصوصی از لحاظ زمانی به طور قابل توجهی کمتر از زمان اداره توسط بخش عمومی ‌باشد. این موضوع در مقیاس سرمایه‌گذاری‌های بزرگ ممکن است به اندازه کافی پذیرش یک قرارداد را توجیه ‌کند، هر چند تصمیم برای استفاده از یک پروژه PPP بسیار پیچیده است.

مشارکت‌های عمومی و خصوصی در راستای رضایت نیازهای جهانی

اغلب پروژه‌های PPP برای تأمین خدمات عمومی پایه‌گذاری شده‌اند که بخش‌های حمل‌ونقل، آب، زباله، مراقبت‌های بهداشتی، امنیت، انرژی و آموزش و پرورش بیشترین اهمیت را دارند. این زیرساخت‌ها و خدمات عمومی به دنبال برآوردن نیازهای جامعه می‌باشند و می‌توانند به عنوان خدماتی در ارتباط با بخش عمده جامعه و به عنوان پایه و اساس انسجام اقتصادی و اجتماعی لحاظ گردند. این یکی از دلایلی است که طی یک طرح3P، دولت نهایتا مسئولیت خدمات را بر عهده می‌گیرد. این وظیفه توسط یک نهاد خصوصی اداره و مدیریت می‌شود، اما دولت مسئولیت تضمین به صرفه بودن خدمات از نظر اقتصادی، قابلیت دسترسی، آشنایی با نیازهای جامعه و استانداردهای کیفیت را برعهده دارد و به دنبال بهره وری در بکارگیری هزینه‌های عمومی می‌باشد.

مشارکت‌های عمومی و خصوصی شامل روابط بلندمدت

اکثر پروژه‌های P3  شامل سرمایه‌گذاری‌های بزرگ و غرق شده (پروژه‌هایی که سرمایه‌گذاری‌های سنگینی در آن‌ها انجام شده و نتایج آن مشخص نیست-Sunk (Investment هستند. برای اعطای مجوز به صاحبان امتیاز برای بازیابی این سرمایه‌گذاری‌ها و به دست آوردن نرخ سود آن، لازم است همکاری دو بخش به صورت بلندمدت باشد؛ که می‌تواند تا ۵۰ سال (به عنوان مثال، فرودگاه‌ها در آرژانتین) لحاظ گردد اما این روال معمولا ۳۰ سال است. ممکن است ایجاد یک رابطه بلندمدت مثبت باشد به این معنا که اجازه ثبات در چارچوب سازمانی و قانونی خدمات ارائه شده را می‌دهد.

با این حال، تجربه نشان داده است که اغلب منجر به قرارداد ناقص شده و منجر به بازنگری می‌شوند. هرچه قرارداد طولانی‌تر باشد، زمان بیشتری برای پیشنهاد مجدد (قیمت) و جلب مزایای رقابت خواهد برد. یک توافق میان دوره‌ای برای بازپرداخت کامل هزینه‌ها و مزایای قراردادهای کوتاه‌تر که امکان پیشنهاد مجدد را فراهم می‌سازد، لازم است. این مورد بعدا مورد بحث قرار می‌گیرد، اما هنگامی که زمان تعیین‌شده برای بازپرداخت هزینه مشخص می‌شود، یک سوال مهم مطرح می‌شود:

چرا اغلب سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی طی قراردادهای ۳۰ ساله به طور کامل مستهلک می‌شوند در حالی که طول عمر بیشتر این زیرساخت‌ها حداقل دو برابر این دوره است؟ در واقع، برخی از این مشکلات منوط به مجوزدادن به قراردادهای کوتاه‌تر، بدون افزایش هزینه‌های آن‌ها است.

سه‌پی مشمول کل یا بخشی از تامین مالی پروژه می‌گردد.

اگر چه الزامی نیست اما توافقاتPPP معمولا شامل تامین مالی پروژه می‌شوند، این تامین مالی می‌تواند تمام هزینه‌ها یا بخشی ازهزینه‌ها را پوشش دهد. چرا تامین مالی حداقل برای بخشی از هزینه‌های پروژه اهمیت دارد؟ صاحب‌ امتیاز (شرکت کننده) برای ارتقای بهره‌وری نیاز به انگیزه دارد. این انگیزه‌ها را می‌توان به عملکرد مبتنی بر جبران خسارت و همچنین به طور غیرمستقیم از طریق ارزش در معرض ریسک(Value at Risk) مرتبط دانست. به این معنی است که اگر صاحب‌امتیاز (شرکت کننده) از طریق سهام هر یک از سهامداران سرمایه‌گذاری کند، انگیزه مضاعفی برای اجرای پروژه به صورت اثربخش و به بهترین شکل ممکن را دارد و از شرایط منجر به هزینه‌های ورشکستگی یا حداقل زیان اجتناب خواهد کرد.

ترکیب چند مرحله پروژه سه‌پی

بسیاری از این مشکلات ناشی از تناقض میان مراحل هستند؛ برای مثال، در حین ساخت‌وساز، ممکن است خطاهایی درطرح‌ها شناسایی شوند. تخصیص مسئولیت‌ها آسان نیست و اغلب اوقات، تخصیص نادرست منجر به افزایش زمان و هزینه‌های مازاد می‌شود. برای اعطاکننده، جایگاه هر مرحله به طور جداگانه می‌تواند منجر به افزایش هزینه‌های معاملاتی شود زیرا مناقصه‌های عمومی بیشتری برای راه‌اندازی پروژه صورت گرفته و قراردادهای بیشتری برای مدیریت پروژه وجود دارد.

بنابراین، پیوند میان مراحل پروژه می‌تواند منجر به هم‌افزایی و بهره‌وری در هزینه شود. شکل زیر یک نسخه ساده از چرخه عمر زیرساخت را نشان می‌دهد.

مراحل برنامه‌ریزی شامل تمام مطالعات اولیه، سی‌بی‌ای (Cost benefit analysis) و همچنین یک پیش‌ نویس مبسوط شامل ویژگی‌های پروژه می‌باشد. این طرح شامل مشخصات فنی پروژه است که اجازه ساخت‌‌وسازهای بعدی را می‌دهد. در پروژه‌های بزرگ، در صورت وجود تعهدات سیاسی اینکه دو مرحله از چرخه زیر ساخت بین ۳ تا ۵ سال زمان بگیرد، غیرمعمول نیست. این مدت می‌تواند تا چندین دهه نیز افزایش یابد زیرا هیچ توافق کلی در مورد پروژه وجود ندارد.

ساخت‌و‌ساز شامل تمام فعالیت‌های مرتبط بوده و به طور کلی بسته به میزان پیچیدگی ۲-۳ سال طول می‌کشد. به عنوان مثال، احداث جاده معمولا ساده‌تر از یک فرودگاه بین‌المللی است. این مرحله همچنین شامل تمام تست‌ها و گواهینامه‌های کیفیت (راه‌اندازی) زیرساخت‌ها و اجزای آن می‌باشد. همچنین برای یک بیمارستان یا یک فرودگاه، این مدت می‌تواند چند ماه طول بکشد.

در نهایت، مرحله عملیات طولانی‌ترین مرحله است. علاوه بر این، عملیات ساخت‌وساز شامل موارد دیگری شامل تمام فعالیت‌های تعمیر و نگهداری، بهبود زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت است. این هم‌افزایی مراحل در دو حالت مشهودتر است: نخست، مراحل طراحی و ساخت‌وساز. دوم، مراحل ساخت وساز با تعمیر و نگهداری.

مورد اول، مربوط به مشکلات و تغییرات پروژه است که در مرحله ساخت‌و‌ساز تشخیص داده می‌شوند و نیاز به بروز رسانی و تجدیدنظر در پروژه دارند. هنگامی که این عمل توسط همان نهاد یا شرکت‌های مختلف تحت همان کنسرسیوم انجام می‌شود، موثر‌تر و آسان‌تر از زمانی است که  که توسط نهادهای مستقل انجام می‌شود زیرا نگرانی بیشتر در مورد صرف بیش از اندازه هزینه‌ها می‌باشد.

حالت دوم مربوط به تصویب روش‌های ساخت‌ و‌ ساز و مواد اولیه قابل استفاده است که منجر به حداقل رساندن یا بهینه‌سازی، مرحله تعمیر و نگهداری (یا عملیات) می‌شود. به عبارت دیگر، زمانی که نهادی یک زیرساخت را می‌سازد، مسئولیت عملیات نگهداری در ۳۰ سال آینده را نیز بر عهده می‌گیرد. لذا احتمال بیشتری دارد که تکنیک‌های به حداقل رساندن کل هزینه زیر ساخت را جایگزین سود کوتاه‌مدت کند.

Shadow Tolls: اگر یک آزادراه از طریق ابزارهای تامین مالی بخش خصوصی احداث، تعمیر و نگهداری ‌شود، از خودروهایی که در مالکیت بخش خصوصی هستند عوارضی مخصوص به نام عوارض سایه دریافت می‌‌کنند که کمتر از مبلغ سایر عوارض است.

Sunk Investment: به سرمایه‌گذاری‌های بدون بازدهی اتلاق می‌شود.

منبع: همیار مشاور نویان

پدیدآورنده: محمدجواد گنجی ارجنکی

 

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی :

:.:نظرات کاربران:.:

کد امنیتی