یک شنبه 21 مهر 1398
مشارکت‌های عمومی و خصوصی(Public and Private Partnership)

مشارکت‌های عمومی و خصوصی(Public and Private Partnership)

در این مقاله به معرفی مشارکت‌های عمومی و خصوصی، عناوین، کاربردها، تاریخچه این مشارکت‌ها و غیره می‌پردازیم. در بخش‌های بعد به صورت مختصر به تنظیمات، مشارکت بخش خصوصی، چارچوب این مشارکت‌ها، تسهیم ریسک و غیره خواهیم پرداخت.

مشارکت‌های عمومی و خصوصی طیف گسترده‌ای از مشارکت‌های استراتژیک را شامل می‌شوند. مشارکت‌های عمومی و خصوصی از مهم‌ترین عناوین در حوزه شراکت‌های راهبردی و مشاوره مدیریت می‌باشند و امروزه در ساخت و بازسازی  امکانات زیرساختی و خدمات عمومی حرف اول را در سطح جهان می‌زنند. مشارکت‌های عمومی و خصوصی همچنین با نام‌هایی از جمله PPP، 3P و سه‌پی نیز شناخته می‌شوند.

نویان تیم در این مقاله به معرفی مشارکت‌های عمومی و خصوصی، تاریخچه و کاربردهای این نوع از مشارکت‌ها می‌پردازد.

تعریف مشارکت‌های عمومی و خصوصی

مشارکت‌های عمومی و خصوصی (Public-Private Partnership-PPP) در سراسر جهان به عنوان پاسخی به کمبود زیرساخت‌های جدید و نیاز به بازسازی زیرساخت‌های موجود ظهور نموده است. مفهوم مشخص و منحصر به فردی برای PPP  (Public and Private Partnership) وجود ندارد، اما به طور خلاصه یک مدل برای تامین زیرساخت و یا خدمات می‌باشد. بخش‌های عمومی و خصوصی با مشارکت به صورت قراردادی و یا سازمانی از دسترسی شهروندان به‌امکانات(زیرساخت) و یا خدمات اطمینان حاصل می‌کنند.

مدل‌های PPP عمدتاً در خدمت ماموریت‌های منافع عمومی هستند و این یکی از ویژگی‌های بارز مدل‌های PPP به شمار می‌رود. برای مثال این مدل‌ها در پروژه‌های مربوط به جاده‌ها، راه آهن، خطوط هوایی، آب و فاضلاب، اتلاف انرژی، سلامت، امنیت و زندان به کار می‌روند. دولت پشتیبان نهایی برای تامین و واگذاری این خدمات به بخش خصوصی است. در این مدل‌ها دولت مسئولیت طراحی، تامین مالی، بهره‌برداری از زیرساخت و یا خدمات را به بخش خصوصی واگذار می‌کند. در برخی از این مدل‌ها، کلیه مسئولیت‌ها به بخش خصوصی واگذار نمی‌شود و بخش‌هایی از قبیل  تامین مالی و طراحی، توسط بخش عمومی اجرا می‌شوند.

 PPP در حال تبدیل شدن به یک راه حل برای غلبه بر محدودیت‌های بودجه بخش عمومی، با استفاده از مهارت و تخصص بخش خصوصی است. همچنین PPP به دنبال یافتن راه‌حلی برای دستیابی به خدمات عمومی می‌باشند. اگر‌چه محرک اصلی در گسترش قراردادهای سه‌پی باید با بازدهی بیشتری در به کارگیری از سرمایه‌های عمومی همراه باشد، اما واقعیت این است که پروژه‌های PPP به عنوان یک میان‌بر برای عبور از محدودیت‌های بودجه عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرند. ممکن است در بلند‌مدت و میان مدت مشکلاتی رخ دهد، مخصوصا حین بازنگری قراردادهای 3p که  افزایش بار مالی از طریق مدل‌های تدارک (Procurement model)را به همراه دارد.

تاریخچه پیدایش 3p

تصور می‌شود پروژه‌های PPP در دهه ۱۹۹۰ در انگلستان (انگلیس) توسعه یافته‌ باشند. در واقع، این موضوع با توجه به ساختار فعلی و پیچیده پروژه‌ها، صحت دارد. با این‌حال به عنوان یک نوع از توافق میان بخش عمومی و خصوصی که  بعدها مسئولیت‌ها به دولت واگذار می‌شوند، سابقه بسیار بیشتری دارد. در قرن پانزدهم ممکن است "مدل‌های امتیاز" را بیابید، در شرایطی که اعطاکننده (پادشاه) به ناوهای دریایی اجازه می‌دهد تا با بررسی قلمروهای ناشناخته، اجاره بها بپردازند.

 این مدل به صورت گسترده تا سال ۱۹۹۰ استفاده می‌شد. در ابتدا کشورهایی از قبیل انگلستان، کانادا، استرالیا، اسپانیا، پرتغال و اخیراً تمامی آمریکای جنوبی، آسیا، آفریقا و ایالات متحده آمریکا از این مدل استفاده می‌کنند.

همانطور که در بالا اشاره شد، هیچ تعریف منحصر به فرد پذیرفته شده‌ای در جهان در مورد مشارکت‌های عمومی و خصوصی وجود ندارد. ما با تعاریف گسترده، سعی در جذب عناصر اصلی مشارکت‌های عمومی و خصوصی داریم. مشارکت‌های عمومی و خصوصی، معاملات تجاری میان یک بخش عمومی و یک بخش خصوصی است که در آن در بخش خصوصی:

  • برای مدت زمان قابل توجهی خدماتی ارائه می‌دهد (که معمولاً توسط بخش دولتی ارائه می‌شد).
  • ریسک ساخت و ساز، ریسک عملیاتی و ریسک تجاری را متقبل می‌شود.
  • لیست پرداختی به طور مستقیم توسط مقامات دولتی، یا از طریق هزینه‌های کاربر، یا ترکیبی از هر دو به بخش خصوصی  ارائه می‌شود.

عناصر اصلی 3p

به طور مرسوم خدمات زیرساختی مانند جاده‌ها، برق، مخابرات و منابع آب توسط دولت ارائه می‌شوند. به دلیل مسائل کیفی مرتبط با خدمات ارائه شده عمومی، شکاف زیاد تقاضا و بحران مالی ناشی از عدم توانایی بخش دولتی در ارائه این خدمات، تلاش می‌شود تا ارائه چنین خدماتی به عنوان مشارکت‌های عمومی و خصوصی به بخش خصوصی منتقل شود. این انتقال در ارائه خدمات برای مدت زمان ۳۰ ساله و نسبتاً طولانی برای یک پروژه جاده‌ای و مدت زمان بیشتر در سایر بخش‌ها مانند پروژه فرودگاهی صورت می‌گیرد. امتیاز واگذاری و یا بهره برداری در این پروژه‌ها به مدت ۳۰ سال به عنوان مدلPPP  با امکان تمدید امتیاز در یک دوره ۳۰ ساله به بخش خصوصی منتقل شده است.

انتقال ریسک در مشارکت‌های عمومی و خصوصی

انتقال ریسک در قلب ساختار یک پروژهPPP  قرار دارد. به صورت بهینه باید ریسک را به طرفی منتقل كنید كه كنترل بیشتری بر عامل ریسک داشته باشد. براساس این اصل، ریسک‌هایی که تحت کنترل بخش خصوصی است باید به این بخش منتقل شود. بنابراین، پس از انتقال مسئولیت‌های ارائه خدمات زیرساختی، ریسک‌های ساخت‌وساز، تجاری و عملیاتی باید به بخش خصوصی منتقل شوند.

زمان و هزینه‌های افسارگسیخته در ساخت‌وساز مهمترین قاتل ساخت‌وسازهای عمومی هستند و بخش دولتی می‌خواهد به صورت بهینه این ریسک را از طریق قراردادهای ساخت‌وساز و با قیمت ثابت به بخش خصوصی منتقل نماید. این انتقال از طریق واریز مازاد ارزش خدمات ارائه شده توسط بخش عمومی و خدمات ارائه شده توسط بخش خصوصی، به بخش خصوصی انجام می‌شود. ریسک‌های مرتبط با زیرساخت‌های عملیاتی اغلب برای دولت هزینه‌بر است. تخصیص برخی از این ریسک‌ها برای یک بخش خصوصی که قادر به مدیریت بهتر آن باشد، می‌تواند هزینه کلی پروژه را برای دولت کاهش دهد.

خدمات زیرساختی باید توسط دولت یا کاربران یا هر دو طرف پرداخت شود. این پرداخت‌ها زمانی ضرورت پیدا می‌کنند که زیرساخت‌ها توسط بخش دولتی تأمین نشود. با این حال، هنگامی که بخش خصوصی خدمات زیرساختی را ارائه می‌دهد، باید به این سؤال واضح پرداخته شود که اگر دولت می‌خواهد هزینه‌های کاربری را پایین نگه دارد‌، پرداخت ما به‌‌التفاوت به بخش خصوصی از طریق پرداخت مستقیم بودجه انجام شود.

بنابراین، برای مثال بخش دولتی کشور هند اگر بخواهد تعرفه‌های مادام‌العمر را برای آن دسته از خانوارهایی که در هر ماه کمتر از 400 واحد برق مصرف می‌کنند را تمدید نماید، یارانه‌های مستقیم بودجه باید به بخش خصوصی که مسئولیت تامین برق را دارد تخصیص یابند تا این بخش بتواند عملکرد خود را تثبیت نماید.

منبع: همیار مشاور نویان

پدید آورنده: دکتر رحمن عابدین زاده نیاسر، محمد جواد گنجی

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی :

:.:نظرات کاربران:.:

کد امنیتی