سه شنبه 6 اسفند 1398
مطالعه موردی از شراکت‌های پروژه‌‌ای، شراکت‌‌های پروریل(بخش اول)

مطالعه موردی از شراکت‌های پروژه‌‌ای، شراکت‌‌های پروریل(بخش اول)

در این مطلب نویان‌تیم به بررسی شراکت‌های پروژه‌ای، مطالعه موردی شراکت‌های پروریل می‌پردازد.

چالش قابل‌ توجه در توسعه پروژه­‌های زیرساختی بزرگ، انجام به موقع آن‌ها و در قالب بودجه تعیین شده است. این چالش به خاطر ریسک‌­هایی که چنین پروژه‌­هایی با آن‌‌ها مواجه می­‌شوند، وجود دارد. بسیاری از موارد ناخواسته و غیرمنتظره‌ای می‌­تواند رخ بدهد. شرکت­‌ها با همکاری با یکدیگر این ریسک‌ها را به طور مؤثر مدیریت می­‌کنند. به‌منظور اطمینان از همکاری، باید انگیزه‌های یک مدیر و پیمانکار ساختمانی او هم‌راستا و هماهنگ شوند. پروریل یک شرکت دولتی هلندی و مسئول ساخت‌وساز و نگهداری خطوط راه‌آهن است و با سؤالاتی از قبیل اینکه چگونه باید به این هم‌ راستایی دست یافت و پروژه بزرگی را به یک موفقیت برد-برد برای پروریل و پیمانکاران بدل کرده، مواجه گردید؛ یک شراکت پاسخ این سؤالات بود.

پروریل برای مدیریت بهتر ریسک‌­های پیش‌­بینی ‌نشده­، آزمایش سازوکارهای جدید "انعقاد قرارداد با محوریت صندوق شراکت" را شروع کرد. در تجزیه و تحلیل ریسک،­ تمامی خطرات مهم و عمده پروژه به پروریل یا به پیمانکار آن اختصاص یافت یا بهتر است هر دو آن را با هم اداره کنند. پروریل بر روی تمامی ریسک‌­هایی که به‌صورت مشترک در پروژه مدیریت می‌­شوند، قیمت می­‌گذارد و بر اساس ارزش کل این ریسک‌­ها صندوقی را تعیین می­‌کند.

اگر یکی از این ریسک‌­ها رخ بدهد، بابت کار اضافه پیمانکار، پول آن از محل صندوق تعیین و پرداخت می­‌شود. در مورد بمب، صندوق شراکت هزینه­‌های مربوط به تأخیر پروژه را با حداکثر تأخیر ۹۰ روزه متحمل می‌­شود. هزینه­‌های اضافی تأخیر بودجه که بیش از ۹۰ روز شود را پروریل می‌­پردازد و از محل صندوق شراکت پرداخت نخواهد شد. منطق این کار بدین صورت است که یک پیمانکار می‌­تواند روی هزینه­‌های تأخیر، به عنوان مثال از طریق به‌کارگیری مجدد کارمندان اثر بگذارد. پروریل و پیمانکار در پایان پروژه آنچه که از صندوق باقی‌مانده را به‌صورت ۵۰-۵۰ بین خود تقسیم می‌­کنند. این روش به طرز قابل‌ توجهی انگیزه‌­ها را تغییر می­‌دهد.

پیمانکار تنها بر اساس درآمدهای معمولی خود یک حاشیه سود چند درصدی کسب می­‌کند. اما حاشیه سود صندوق شراکت ۵۰ درصد است. اگر هزینه تأخیر را کاهش دهد، هیچ پولی از صندوق شراکت کسر نمی‌­شود و سود او افزایش می‌­یابد. در نتیجه، برای اینکه بتوان تا جایی که امکان دارد صندوق شراکت را افزایش داد که به تبع آن به نفع پیمانکار هم هست، پیمانکار می­‌تواند به دو روش به افزایش صندوق کمک کند.

نخست، پیمانکار می‌تواند وقتی ریسکی رخ داد، با پروریل کار کند تا هزینه­‌ها را به حداقل برساند. به عنوان مثال، اگر پروریل مسئول به دست آوردن مجوز ساختمان‌سازی است، اما این تهدید وجود دارد که گرفتن مجوز یک ماه تأخیر داشته باشد؛ در وضعیت‌های گذشته پیمانکار صبر می­کرد تا مجوز صادر شود. پروریل هزینه‌­های این انتظار را می‌پرداخت. در شراکت، هزینه دوره انتظار از صندوق شراکت پرداخت می­‌شود و از حاشیه سود پیمانکار کسر می‌­گردد. از این‌رو، او به دنبال راه‌های دیگری برای استفاده از پرسنل و تجهیزات خود در طول دوره­ای است که منتظر گرفتن مجوز است. مانند اینکه آن‌ها را در یک مسیر دیگر از راه­‌آهن به کار بگیرد یا به پروریل در دریافت به موقع مجوز کمک کند.

دومین روش که پیمانکار می­تواند با آن صندوق شراکت را حفظ کند، پیشنهاد ایده­‌هایی برای بهبود طراحی است. صرفه­‌جویی در هزینه­ای که پیمانکار پیشنهاد می­‌دهد به صندوق شراکت اضافه می­‌کند. البته این در صورتی است که هیچ هزینه­ دیگری یا سود دیگری از صندوق شراکت کسر یا به آن اضافه نشود. شراکت می­‌تواند در خصوص چنین موضوعاتی مادامی که اصلاحات پیشنهادی در محدوده آن وجود دارند و این اصلاحات تمامی مشخصات را مرتفع سازند، تصمیم‌­گیری کند.

سازوکار صندوق شراکت تنها براساس ریسک نیست. علاوه بر سازوکار تسهیم ریسک، عوامل دیگری نیز صندوق شراکت را پر یا خالی می­‌سازند که شامل موارد زیر می‌شوند:

  • هزینه­‌های طراحی: شراکت مسئول طراحی دقیق پروژه است. با ترکیب تخصص پروریل و تخصص پیمانکار، هزینه­‌های طراحی کاهش می­‌یابد.
  • هزینه­‌های سازمان: هزینه‌­های مربوط به سازمان، مدیریت پروژه و کارمندان پروژه، به خاطر همکاری بهتر کاهش می‌­یابند.
  • بهینه‌­سازی­‌های طراحی دقیق: بهینه‌­ساز‌ی‌­ها زمانی رخ می‌­دهند که شراکت، اصلاحاتی را در طراحی پروژه شناسایی می‌­کند. این اصلاحات به کاهش هزینه‌های ساخت‌وساز منجر می­‌شوند. صرفه­‌جویی در هزینه­‌ها، به صندوق شراکت اضافه می­‌کند.

سازوکار اصلی ساده است اما اجرای آن بسیار پیچیده می‌باشد. نخست، لازم است که فرایند جدیدی برای انعقاد قرارداد طراحی شود که الزامات اتحادیه اروپا را برآورده سازد. اتحادیه اروپا از سازمان‌­های دولتی قوانین و مقررات شفاف انعقاد قرارداد را خواستار است. پروریل فرایند بعدی را طراحی کرد؛ به جای درخواست از پیمانکاران که برای انعقاد قرارداد اعلام قیمت نمایند، از پیشنهاد‌ دهندگان مزایده قیمت عقد قرارداد و برآورد آن‌ها در خصوص مجموع شراکت بر اساس تجزیه و تحلیل ریسک را درخواست کرد.

پیمانکاران برای قیمت انعقاد قرارداد، برآورد تقریبی پایین‌ترین هزینه‌­های ساخت‌وساز یک پروژه را می­‌دهند. برآورد تقریبی قیمت بر اساس طراحی مرجع است که ریسک­‌های پیمانکار را در بر می­‌گیرد اما شامل هزینه ریسک‌­هایی که به شراکت اختصاص داده می­‌شود، نیست. این شراکت در مجموع هزینه مدیریت پروژه، طراحی و قیمت کلیه ریسک‌­ها و فرصت‌­های پیش‌­بینی شده که خاص شراکت هستند را تخمین می‌زند. از این‌رو مبنای این دو برآورد (قیمت عقد قرارداد و مبلغ شراکت)، طراحی مرجع پروژه و تعریف حوزه شراکت است.

طراحی مرجع، نقطه شروع ایجاد طراحی دقیق است که پس از آنکه پروژه به یکی از پیمانکاران سپرده شد، شراکت مسئولیت آن را به عهده دارد. در پایان، دو قرارداد نوشته می­‌شود: یکی قرارداد ساخت‌وساز است که شامل فعالیت­‌های ساختمانی و ریسک­‌هایی می‌­شود که پیمانکار آن‌­ها را متحمل می‌­شود. قرارداد دیگر، قرارداد شراکت است که محدوده ریسک‌­ها و قوانین و مقررات شراکت را تعریف و مشخص می‌­کند.

تنها ریسک­‌هایی که هر دو طرف می­‌توانند در آن تأثیرگذار باشند، قیمت‌­گذاری می­‌شوند و این مبلغ به صندوق شراکت اضافه می­‌گردد. این شکل از تسهیم ریسک، نقطه قوت اصلی شراکت است. یک مثال در خصوص تسهیم ریسک، به ریسک طراحی مربوط می­‌شود. شراکت مسئول ایجاد طراحی دقیق است. طراحی دقیق مستلزم دانش طراحی و تجربه عملی پیمانکار ساختمانی است. همچنین دانش پروریل درباره الزامات طراحی و پروژه را نیز می­‌طلبد. ­

علاوه بر این، پروریل زمانی اختیار توافق برای تغییرات در طراحی اصلی و اولیه را دارد که چنین تغییراتی منجر به اصلاح و بهبود می­‌شوند. ترکیب دانش شرکا این ریسک را کاهش می‌­دهد که طراحی دقیق، میزان موادی که باید برای ساخت‌وساز به کار رود را کم برآورد کند. چنین کاهش ریسکی منبع مهم ارزش برای شراکت است زیرا تعداد موانع پیش‌­بینی نشده و هزینه‌­های مرتبط با آن‌ها را کاهش می­‌دهد. برای برخی از ریسک‌ها یک میزان حداکثری را تعریف می­‌کنند؛ به عنوان مثال، اولین هزینه‌های میلیون یورویی را از محل صندوق شراکت می‌­پردازند و بقیه را پروریل پرداخت می‌­کند.

البته پیمانکار برای افزایش قیمت عقد قرارداد خود دارای انگیزه است. به عنوان مثال اگر قیمت بالایی را برای بتن در بودجه­ خود لحاظ کند اما قیمت نهایی بتن برای او ارزان‌تر تمام شود، او ۱۰۰ درصد این صرفه­‌جویی را برای خود برمی­‌دارد که حتی از ۵۰ درصدی که صندوق شراکت به او خواهد داد، بهتر است. دو روش برای در نظر گرفتن این موضوع وجود دارد: نخست، از چندین پیمانکار درخواست می­‌شود تا برای پروژه، پیشنهاد قیمت دهند تا میان آن‌ها فشاری ایجاد شود و قیمت خیلی بالایی را تحمیل نکنند. این اثر سنتی رقابت بازار است. فرایند عقد قرارداد شراکت، هنوز این اثر را به کار می‌­گیرد. دوم اینکه پروریل، پروژه‌ای را برنده اعلام می‌­کند که بر اساس تصمیم میان قیمت عقد قرارداد و جمع مبلغ شراکت باشد. اگر دو پیمانکار برای کیفیت یکسان، قیمت کلی یکسانی را پیشنهاد بدهند اما یکی از آن‌ها ۹۰ درصد قیمتش را در قیمت عقد قرارداد و ۱۰ درصد آن را در جمع قیمت شراکت پیشنهاد دهد و دیگری یک تقسیم ۸۰/۲۰ را ارائه بدهد، دومی نسبت به اولی مزیت دارد. از این‌رو برای بالابردن جمع مبلغ شراکت، اهرم فشاری وجود دارد و تا جایی که امکان دارد از قیمت عقد قرارداد می‌­کاهد.

زمانی‌که صندوق شراکت دچار کسری می‌شود چه اتفاقی رخ می­‌دهد؟ اگر این ریسک وجود داشته باشد که صندوق شراکت دچار کسری شود، احتمالاً پیمانکاران قیمت پیشنهادی­ خود را برای پروژه افزایش می‌­دهند. علاوه بر این، برای برخی از ریسک­‌ها، برآوردِ تقریبی قیمت غیرممکن است. عواقب مالی چنین ریسک­‌های نامحدودی به قدری بالاست که عاقلانه نیست از پیمانکار انتظار داشته باشیم هزینه آن‌ها را بپردازد. اینکه اجازه بدهیم پیمانکار به خاطر اتمام صندوق شراکت که مجبور است جبران نماید، ورشکسته شود به نفع هیچ‌کس نیست. بنابراین ریسک باید به طریقی برای پیمانکار محدود شود. در عین حال باید انگیزه­‌ها برای پیمانکار به اندازه کافی قابل‌توجه باشد تا همکاری پیمانکار را در حد امکان برای مدت طولانی تضمین سازد. به منظور محدودکردن ریسک پیمانکار و در عین حال حفظ انگیزه کافی، هرگونه کسری در صندوق شراکت کاملاً به‌صورت ۵۰-۵۰ تقسیم نخواهد شد.

منبع: همیار مشاور نویان

پدیدآورنده: دکتر رحمن عابدین زاده نیاسر

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی :

:.:نظرات کاربران:.:

کد امنیتی