چهارشنبه 30 بهمن 1398
مفهوم عمومی ریسک

مفهوم عمومی ریسک

در این مقاله به دنبال ارائه مفهوم ریسک، علل و عوامل مرتبط با آن هستیم و با ارائه چارچوبی از ریسک‌های در معرض مشارکت‌های عمومی و خصوصی، نحوه برخورد با این ریسک‌ها را عنوان می‌کنیم.

مفهوم ریسک در پروژه‌

ریسک، قلب تپنده مشارکت‌های استراتژیک است. از آنجا که شراکت‌های راهبردی همواره در معرض سرمایه گذاری‌های عظیم و گردش مالی بسیار بالایی هستند و اغلب شامل قراردادهای طولانی مدت می‌شوند، با عدم قطعیت و در نتیجه ریسک سرمایه گذاری همراه خواهند بود. ریسک یکی از مهم‌ترین عوامل برای شروع یک پروژه عظیم و یک شراکت استراتژیک می‌باشد.

نویان‌تیم در این مقاله به دنبال بیان مفهوم، علل و عوامل بروز ریسک بوده و در نهایت، ریسک را در تشریح می‌نماید.   

ریسک و عدم ‌قطعیت

اکثر فعالیت‌ها شامل ریسک هستند. هر سازمان یا پروژه، در سطوح مختلف و با ماهیت‌های متمایز، دچار ریسک‌های چندگانه است. دلیل اصلی این است که مدیریت ریسک زمینه رشد علمی و حرفه‌ای دارد. ریسک و عدم قطعیت، مفاهیمی هستند که به طور مکرر استفاده می‌شوند. با این حال، آن‌ها دقیقا هم ارز نیستند. عدم قطعیت یک ویژگی ذاتی سیستم است؛ تغییراتی در ماهیت و در شرایط اقتصادی و اجتماعی که غیر قابل پیش بینی است. چه کسی می‌تواند فرضیات دقیق در سطوح مصرف سوخت را در ۱۰ سال آینده انجام دهد؟ رفتار نرخ بهره در سال آینده چگونه خواهد بود؟ کارشناسان ممکن است ایده‌های معقولی داشته باشند و برخی راه حل‌هایی را ارائه دهند، اما همیشه درجه بالایی از  عدم قطعیت وجود دارد.

این عدم قطعیت ممکن است به ریسک تبدیل شود. هنگامی که مستقیما یک عدم قطعیت خاص تحت تاثیر قرار می گیرند، ریسک را نشان می‌دهند. برای تولید کننده سوخت، عدم قطعیت در مورد تکامل بازار تبلت (دستگاه‌های شخصی کوچک) یک ریسک جدی را نشان نمی‌دهد. در مقابل، عدم قطعیت در مصرف سوخت، یک ریسک مهم است که تأثیر مستقیمی بر عملکرد شرکت‌ها، به عنوان مثال، در شرکت‌های جمع آوری زباله خواهد داشت. این شرکت برای چنین ریسکی نیاز به حفاظت از خود دارد. به عنوان مثال، کاهش هزینه‌ها یا افزایش ثبات مالی.

دسته بندی ریسک

 

مولفان مختلف دسته بندی‌های متمایزی برای عدم قطعیت ارائه می‌کنند. به عنوان مثال  Lessard ، Miller چندین نوع عدم قطعیت بر مبنای منابع  علمی تشخیص داده‌اند:

1-ریسک طبیعی: زمین شناسی یا آب و هوا؛

2-ریسک بازار: نرخ بهره، حق بیمه و نرخ ارز و سایر؛

3-ریسک کشور / مالی: محیط قانونی، اجرای قرارداد، قانونی و سیاسی و ...

4- ریسک ثبات یا تروریسم؛

5- ریسک صنعت / رقابتی: تقاضا و رقابت؛

6- ریسک فنی / پروژه: ساخت و ساز و مدیریت پروژه؛

Marquez  و Berg  پیشنهاد دسته بندی ریسک کاملا کاربردی را برای پروژه‌های PPP را ارائه داده‌اند که از طریق مدل سه دسته‌ای: ریسک تولید، ریسک تجاری و ریسک در زمینه پروژه تفکیک شده است. هر کدام از این موارد عبارتند از:

1.ریسک تولید: برنامه ریزی، طراحی، سلب مالکیت، ساخت‌وساز، محیط زیست، تعمیر و نگهداری و تعمیرات عمده، عملیات، فن آوری و عملکرد؛

2. ریسک تجاری: تقاضا، جمع آوری، ظرفیت و رقابت؛

3. ریسک زمینه: تامین مالی، تورم، قانونی، مقررات، تغییرات یک جانبه، دعاوی عمومی و ...

در بازار خصوصی با رقابت آزاد، صاحب امتیاز پروژه توانایی تغییر در اقدامات خود برای حل چالش‌های جدید را دارند. اگر مصرف کاهش یابد، تولید باید به سرعت کاهش یابد. مدل زیرساخت‌های PPP به عنوان یک مورد خاص، عموما در بازار آزاد عرضه نمی‌شوند.

همانطور که پیشتر بحث شد، برای جلوگیری از مشکلات نقص قرارداد، انعطاف پذیری مدیریتی صاحبان امتیاز، کاهش می‌یابد. محدودیت‌های بیش از حد در قرارداد، توانایی بخش خصوصی برای تغییر اقدامات را محدود می‌کنند. علاوه بر این، فرایند اداری برای رسیدگی به تغییرات قراردادی و بازنگری آن، زمان بر و پرهزینه است و با مدیریت فعالانه تجاری همخوانی ندارند.

Moses ادعا می‌کند که سیستم‌های با مقیاس بزرگ به دلیل توانایی‌هایی که دارند، در موارد عدم قطعیت از قبیل انعطاف پذیری، پایداری، دوام، قابلیت اطمینان، مقیاس پذیری، ایمنی و استحکام آسیب‌پذیر هستند.

ریسک در استانداردهای بین المللی

ISO 31000، استاندارد بین المللی مدیریت ریسک، ریسک را به عنوان "اثر عدم قطعیت در اهداف" تعریف می‌کند. در این تعریف، "اثر" هر گونه انحراف از ارزش مورد انتظار است و اهداف می‌توانند دارای ماهیت متفاوت بوده (اقتصادی، مالی، محیط زیست و اجتماعی) و می‌توانند در سطوح مختلف سازمان و  یا پروژه (استراتژیک، تاکتیکی و عملیاتی) توسعه یابند. این ریسک وابسته به نتیجه یک رویداد و احتمال بروز آن است. اصابت سیارک بزرگ با زمین بسیار زیاد است، اما احتمال اینکه چنین اتفاق بیفتد، بسیار کم است. بنابراین، یک ریسک مهم برای سازمان‌ها و پروژه‌ها به حساب نمی‌آید.

بدیهی است، یک بحران مالی جهانی تأثیر کمی از منظر بقای بشر دارد. با این حال، احتمال رخداد آن نسبت به برخورد سیاک بالاتر است و به عنوان یک ریسک، باید کاهش یابد.

فرایند بررسی ریسک

نادیده گرفتن ریسک یک گزینه نیست. صاحبان امتیاز پروژه باید آماده باشند و راه حل‌های مناسب برای ریسک را در نظر بگیرند زیرا ارزیابی ریسک اولین گام در اجرای پروژه است. ارزیابی ریسک، همانطور که توسط استانداردهای بین المللی تعریف شده، نیاز به سه مرحله مشخص دارد: شناسایی ریسک، تجزیه و تحلیل ریسک و ارزیابی ریسک.

شناسایی ریسک

شناسایی ریسک یک گام بسیار مهم و پیچیده است. این مورد شامل شناسایی تمام ریسک‌هایی است که بر روی پروژه تاثیر می‌گذارد، صرف نظر از این که آیا قابل کنترل هستند یا خیر. هدف اصلی از این اقدام این است که لیست جامعی از هر رویدادی را که می‌تواند بر اهداف پروژه تأثیر بگذارد، ارائه دهد.

تحلیل ریسک

تجزیه و تحلیل ریسک در مورد بدست آوردن ماهیت هر ریسک است. تحلیل ریسک برای ارزیابی ریسک ضروری است تا تاثیر پیامدهای ریسک بالقوه بر روی پروژه و احتمال وقوع ریسک مشخص شود. این مرحله یک کار دشوار است زیرا در اکثر مواقع، داده‌های کمی درباره برخی ریسک‌ها وجود دارد. هرچه پروژه پیچیده‌تر و منحصر به‌فرد باشد، کار دشوارتر می‌شود. برای غلبه بر کمبود سوابق داده‌ها، ممکن است پروژه‌های مشابه را ارزیابی کنید و سعی کنید تجارب گذشته را برای این پروژه تطبیق دهید.

ارزیابی ریسک

ارزیابی ریسک مرحله سوم و آخرین مرحله است که شامل ملاحظه هر ریسک و احتمال وقوع آن است. همچنین تعیین محسابه ریسک پروژه و تعریف معیارهای ریسک را در بر می‌گیرد.

بهبود ریسک

پس از ارزیابی ریسک‌ها، ممکن است لازم باشد اقدامات بهبود برای رفع برخی از ریسک‌ها انجام شود. طیف گسترده‌ای از گزینه‌ها برای مقابله با ریسک‌ها وجود دارد؛ از یک راه حل ساده (قراردادن یک بیمه‌نامه) به گزینه‌های پیچیده‌تر (تغییر ساختار قرارداد). البته، بسیاری از ریسک‌ها، به عنوان مثال، ریسک تقاضا قابل تضمین نیستند و نیازمند رویکرد پیچیده‌تری دارند.

ریسک هسته بازنگری(Renegotiation) است. در جهانی ایده‌آل که در آن ریسک وجود ندارد، عدم قطعیت وجود ندارد و تمام ارزش های مورد انتظار تایید می‌شوند و نیازی به بازنگری نیست. بازنگری به دلیل ریسک اتفاق می‌افتد. در حقیقت، بازنگری‌ها اثبات این واقعیت هستند که ریسک واقعی است. هنگامی که بعضی از ریسک‌ها به وقوع می پیوندند، لازم است قرارداد را با یک رویداد جدید بروز کرد که منجر به بازنگری در قرارداد می‌شود.

منبع:همیار مشاور نویان

پدیدآورنده: محمدجواد گنجی ارجنکی

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی :

:.:نظرات کاربران:.:

کد امنیتی