سه شنبه 17 دی 1398
مقدمه‌ای بر شراکت‌های استراتژیک و اهمیت آن

مقدمه‌ای بر شراکت‌های استراتژیک و اهمیت آن

امروزه یکی از مسائل مهم در سازمان‌ها، بحث شراکت می‌باشد. شراکت طی دوره‌ها تکامل یافته و اکنون به شکل استاندارد در سازمان‌های عمومی و خصوصی استفاده می‌شود. اما همانطور که در مطالب گذشته نویان‌تیم اشاره شد در بحث شراکت استراتژیک خطاهای رایجی وجود دارد که اغلب سازمان‌ها به آن دچار می‌شوند. در این مقاله می‌خواهیم مباحث مقدماتی و اهمیت شراکت راهبردی را برایتان بازگو کنیم.

همکاری میان سازمان­‌ها، شیوه سازماندهی بسیار متداولی است. شراکت­‌های استراتژیک طی دهه‌های گذشته به یک شکل استاندارد از سازمان تبدیل شده‌اند. اکثر سازمان‌­ها، خواه خصوصی یا عمومی، در شبکه­‌هایی متشکل از شرکا قرار گرفت‌ه­اند. با این حال، پیدا کردن شکل و مدل درست شراکت‌ها کار سختی است.

طی چند سال گذشته اشکال جدیدی از شراکت ظهور کرده‌اند و مجموعه امکانات و احتمالاتی را گسترش داده­اند که شرکت­‌ها در اختیار دارند. هر چند مدل‌های مختلف و زیادی از شراکت‌­ها وجود دارد، اما شرکت‌­ها معمولا از تنها یک یا دو مدل اطلاع دارند که مایلند بارها و بارها آن­‌ها را به کار گیرند.

علاوه بر این، خطاهای رایج در طراحی شراکت­‌ها کم نیستند. بسیاری از شکست­‌های شراکت را می‌توان به گزینش نادرست طرح شراکت مرتبط ساخت که آن طرح متناسب با اهداف شراکت نبوده است. در مقابل، موفق‌­ترین شراکت‌ها بر اساس ساختارهای نظارتی خلاق ایجاد می­‌شوند.

بررسی تاریخچه سازمان‌های موفق و ملاحظه دقیق دیدگاه سازمانی آن‌ها، نشان می‌دهد که سازمان‌ها برای ادامه حیات خود و کسب مزیت رقابتی ناچار به ایجاد ارتباطات موثر با محیط اطراف خود هستند.

در این بین، شراکت‌های استراتژیک نوعی ارتباطات سازمانی را شکل می‌دهند که برای تبادلات ساده بازار شکل گرفته و در طی آن فعالیت‌های همکارانه در راستای اهداف مشترک شرکا به صورت غیرموردی و در یک بازه زمانی توجیه‌پذیر صورت می‌پذیرد.

از سوی دیگر در اوایل عصر صنعتی، "خلق ارزش" بیشتر از راه تبدیل مواد خام به محصول نهایی صورت می‌گرفت. اقتصاد، بیشتر بر اساس منابع مشهود (شامل موجودی مواد‌ اولیه، زمین، کارخانجات و تجهیزات) پایه‌ریزی می‌شد و سازمان می‌توانست استراتژی خود را از راه عملیات مستقل طرح‌ریزی و اجرا کند و تعاملات خود را با محیط از طریق مبادلات بازار انجام دهد.

اما روزگار تغییر کرده است. در عصر حاضر که عصر اطلاعات است، سازمان‌ها باید با ایجاد و توسعه منابع نامشهود (مانند مهارت‌های کارکنان، فناوری اطلاعات و فرهنگ سازمانی)، نوآوری را تقویت کرده و توان رقابتی خود را ارتقا دهند. منابع نامشهود هم به تنهایی، ایجاد ارزش نمی‌کنند؛ بلکه خلق ارزش از طریق یکپارچه کردن منابع و استراتژی‌ها حاصل می‌شود.

منابع ارزشمند را نمی‌توان جدا از سازمان مربوط به آن در نظر گرفت. سازمان‌ها برای توسعه و حفظ مزیت رقابتی، به جای اینکه تنها به دنبال کسب منابع باشند، به طور فزاینده‌ای به دنبال ایجاد شراکت هستند و از مزایای ترکیب منابع خود با دارایی دیگران بهره‌مند می‌شوند.

بنابراین، استراتژی رقابتی بسیاری از شرکت‌ها براساس تشکیل شراکت‌های راهبردی شکل گرفته است و شرکت‌ها از راه تشکیل شراکت‌ها می‌توانند به اهدافی برسند که بدون وجود شراکت، مشکل یا غیرممکن می‌شد. برای نمونه شراکت‌ها فرصت افزایش ظرفیت نوآوری، بهبود پاسخ به بازار، حصول کارایی و تسهیم ریسک سرمایه‌گذاری بین شرکا را به وجود می‌آورند.

شرکت‌ها برای بهره‌مند شدن از منافع شراکتها باید با مدیریت کارا و اثربخش شراکت، بر مشکلات و مسائل آن غلبه کنند. امروزه شراکت‌های استراتژیک به سنگ بنای استراتژی رقابتی اکثر شرکت‌ها تبدیل شده است و آن‌ها را قادر به کسب اهدافی می‌کند که بدون در نظر گرفتن شراکت، امکان تحقق آن اهداف را نداشتند.

از سوی دیگر همزمان با افزایش تمرکز شرکت‌ها و استفاده بیشتر از شراکت‌ها، نرخ شکست شراکت نیز به عنوان یک مشکل اساسی مطرح می‌شود. بر اساس بررسی تعداد شراکت‌های موجود در دنیا و بررسی مطالعات موردی و مقالات مرتبط، می‌توان عنوان کرد که شرکت‌ها در اداره شراکت‌های خود با شرکا، ناتوان بوده و به درستی عمل نکرده‌اند.

تعریف شراکت‌های استراتژیک

شراکت یک رابطه قراردادی بلندمدت و اختیاری میان دو یا چند سازمان مستقل است که برای به دست آوردن اهداف فردی یا اهداف مشترک آن‌ها، از طریق به اشتراک‌گذاری یا ایجاد منابع طرح‌ریزی می‌شود.

این تعریف انواع روابط بین سازمانی، مانند سرمایه‌گذاری مشترک، خرید مشارکتی، همکاری در تحقیق و توسعه، ساخت مشترک، تلاش‌های خلق مشترک، شراکت‌های چندجانبه، شراکت بخش خصوصی و عمومی و کنسرسیوم را شامل می‌شود؛ اما مبادلات بازار، ادغام و تملیک جزو دسته‌بندی شراکت‌ها نیستند.

معمولا شراکت‌های استراتژیک با هدف دستیابی به منابع و توانمندی‌های کمیاب و مکمل، تسهیم هزینه و ریسک توسعه فناوری، ورود به بازارهای جدید و دستیابی به مزیت ناشی از مقیاس و یادگیری شکل میگیرند. شراکت‌های استراتژیک، اشکال سازمانی و ماهیت‌های متفاوتی دارند.

برخی از آن‌ها، مانند سرمایه‌گذاری مشترک براساس تبادل سهام میان شرکا شكل می‌گیرند و برخی دیگر، مانند تحقیق و توسعه مشترک، تنها با عقد قراردادهای دقیق میان شرکا صورت می‌پذیرند.

اگر در گذشته تنها شاهد همکاری میان دو یا تعداد محدودی از شرکا بودیم اما امروزه شبکه‌های همکاری وسیعی شکل گرفته و فعالان گوناگون، مانند تولیدکنندگان، تأمین‌کنندگان، مشتریان، رقبا، موسسات تحقیقاتی، دانشگاه‌ها و قانون‌گذاران را در خود جای داده است.

تاریخچه شراکت‌های راهبردی

بررسی تاریخچه ایجاد شراکت‌های استراتژیک میان سازمان‌ها نشان می‌دهد که از دهه ۱۹۹۰ به بعد که شرکت‌ها با نبود قطعیت بسیار فزاینده ناشی از رشد خیلی سریع فناوری، کمبود منابع ارزشمند، تغييرات مستمر در خواسته‌های مشتریان، کاهش چرخه عمر محصولات و فشارهای بیشتر استانداردهای زیست محیطی مواجه شدند. لذا برقراری شراکت‌ها به یکی از استراتژی‌های حیاتی شرکت‌های موفق بدل شد.

برای مثال تنها طی ۲ ساله از ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۸، بالغ بر ۲۰۰۰۰ شراکت استراتژیک در صنایع مختلف میان شرکت‌های گوناگون شکل گرفته است. مطالعات نشان می‌دهد امروزه از میان شرکت‌های تراز اول لیست ۵۰۰ شرکت برتر دنیا، هر شرکت به طور میانگین درگیر ۵۰ تا ۷۰ شراکت راهبردی بوده است.

اهمیت شراکت‌های استراتژیک

شراکت‌های استراتژیک به‌عنوان یکی از قوی‌ترین استراتژی‌های سطح سازمان برای کاهش فشار رقابتی بین سازمان‌ها، افزایش هم‌رقابتی، دستیابی به اهداف و بازارهای مشترک، تعامل و همزیستی پایدار به ‌ویژه در سطح جهانی به کار می‌روند. به‌گونه‌ای که هر ساله به تعداد سازمان‌هایی که در سطح ملی و جهانی اقدام به ایجاد شراکت‌های استراتژیک می‌نمایند، افزوده می‌شود.

شراکت استراتژیک به ابزار مهمی برای مدیریت کسب‌وکارها جهت افزایش توانایی رقابت سازمان تبدیل شده و شکاف بین منابع موجود شرکت‌ها و الزامات مورد نیاز آینده آنان را پر می‌کند. شراکت‌ها با فراهم نمودن شرایط مساعد، دسترسی سازمان‌ها به منابع بیرونی از طریق ایجاد هم‌افزایی، ترویج یادگیری و تغییر سریع، رقابت‌پذیری سازمان‌ها را افزایش می‌دهد. شراکت‌های استراتژیک می‌توانند موتور رشد و سودآوری در بازارهای داخلی و خارجی باشند.

شکست شراکت‌های استراتژیک

نویسنده آمریکایی، آمبروز بیرس(Ambrose Bierce) در کتاب معروف خود به نام "فرهنگ شیطان"(Devil's Dictionary)، درخصوص شراکت در سیاست‌های بین‌المللی، تأکید دارد که شراکت‌ها، اتحاد دو دزد است که دستانشان را خیلی عمیق در جیب هم فرو کرده‌اند به طوری که نمی‌توانند هر یک جداگانه یک سوم اموال را به تاراج ببرند.

شراکت‌های استراتژیک را می‌توان از جمله پدیده‌های سازمانی قابل تامل دانست؛ زیرا هم نرخ تشکیل این شراکت‌ها بسیار زیاد است و هم نرخ شکستشان.

تحقیقات نشان می‌دهد حدودا ۵۰ درصد از شراکت‌های استراتژیک تنها ظرف ۴ تا ۵ سال پس از شکل‌گیری و زودتر از موعد برنامه‌ریزی شده، منحل می‌شوند.

تفاوت‌های سازمانی مختلف بر شکست شراکت‌های استراتژیک تاثیرگذار است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به تفاوت در اهداف استراتژیک، روندهای عملیاتی، هنجارهای فرهنگی، ملاحظات ساختاری و شایستگی منابع انسانی شرکا اشاره کرد. علاوه بر تفاوت‌های سازمانی میان شرکا، افزایش پیچیدگی‌های ساختاری شبکه‌های همکاری، عاملی دیگر است که موفقیت شراکت‌های استراتژیک را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

پیچیدگی‌های ساختاری، چالش‌هایی چون ضرورت ایجاد تعادل در قدرت چانه‌زنی میان شرکا، تسهیل جریان اطلاعات و منابع کلیدی، تنظیم جریان کسب منافع و همچنین ضرورت هماهنگی در شبکه را افزایش می‌دهد که اگر مدیریت نشوند، شبکه همکاری شکست‌می خورد.

شراکت‌های استراتژیک، ریسکهایی چون ریسک ناشی از توسعه تکنولوژی با توسعه بازار را تعدیل می کنند؛ اما ریسک‌های ناشی از نشت دانش و ایجاد وابستگی را نیز به شرکت تحميل می‌نمایند.

مدیریت چالش‌های ناشی از پیچیدگی‌های ساختاری شبکه‌های همکاری، تفاوت‌های ذاتی شرکا، ریسک‌های برقراری شراکت‌، وضعیت نامطمئن محیطی و ... ضرورت مدیریت شراکت‌های راهبردی در عصر حاضر را بیش از پیش نمایان می‌کند.

منبع: همیار مشاور نویان؛ برگرفته از کتاب شراکت‌های راهبردی؛ راهنمای اجرایی مشارکت‌های استراتژیک موفق

پدیدآورنده: دکتر رحمن عابدین زاده نیاسر

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی :

:.:نظرات کاربران:.:

کد امنیتی